Rehabilitacja neurologiczna

W wielu przypadkach odniesionych urazów ciała, poza uszkodzeniem mięśni i kości dochodzi również do przerwania połączeń nerwowych. W chorych obszarach ciała może dochodzić do utraty czucia lub przeciwnie, do wzmożonego odbierania bodźców dotykowych i innych zmian. W Białymstoku, w Signum, rehabilitacja neurologiczna prowadzona jest w każdym przypadku zaburzeń czucia i powikłań związanych z uszkodzeniem nerwów obwodowych na skutek odniesionych urazów i chorób.

Objawy uszkodzenia nerwów obwodowych

W przypadku urazów, najczęściej dochodzi tu do następujących problemów:

• bólu, który spowodowany jest uszkodzeniem nerwów,
• przeczulicy, która sprawia, że każdy dotyk jest nieprzyjemny, a nawet prowadzi do odczuwania bólu,
• parastezji, czyli czuć drętwienia i mrowienia w obszarze chorego miejsca (typowe po urazach ale również w dyskopatii),
• zaburzeń w zakresie ruchu (m.in. niedowłady), co spowodowane jest uszkodzeniem nerwów ruchowych,
• zaników mięśni, co stanowi konsekwencję uszkodzenia nerwów i braku pobudzania przez nie do pracy określonych partii ciała,
• oraz zmian skórnych, związanych z: nieprawidłowym poceniem się, zmianami zabarwienia skóry, a nawet jej struktury (zanik, ścieńczenie).

Podczas urazów, np. złamań, zazwyczaj dochodzi do uszkodzenia wielu nerwów, dlatego też powyższe objawy ze sobą współwystępują. W różnego typu chorobach objawy są podobne, lecz statystycznie częściej cechuje je mononeuropatia (uszkodzenie tylko jednego nerwu).

Rehabilitacja w przewlekłych chorobach układu nerwowego

Urazy mają oczywisty charakter i objawy ściśle skojarzone, najczęściej, z wypadkiem. Spośród chorób, w naszej poradni, rehabilitacja neurologiczna prowadzona jest najczęściej wobec Pacjentów:

• po udarach mózgu, jeśli spowodowały one zaburzenia motoryczne,
• w chorobach układu obwodowego: różnego typu neuropatiach (m.in. redukowanie bólu), rwach, w zespołach korzeniowych występujących w dyskopatiach,
• chorobach mięśniowo-nerwowych, w zespołach uwięźnięcia.

W przypadku udarów mózgu, ale też innych chorób, opieka nad Pacjentem ma charakter kompleksowy, ze względu na towarzyszące jej objawy: motoryczne (fizjoterapia), poznawcze (opieka psychologiczna) czy językowe (opieka neurologopedyczna). W Signum prowadzimy rehabilitację neurologiczną ukierunkowaną na konsekwencje uszkodzenia nerwów w zakresie zaburzeń ruchu oraz czucia skórnego.

Rehabilitacja neurologiczna w Signum

Poza ogólnie pojętą rehabilitacją neurologiczną prowadzoną w naszej poradni w Białymstoku, zajmujemy się również ściśle z nią skojarzonym leczeniem bóli neuropatycznych. Oprócz najczęściej stosowanej farmakoterapii oraz leczenia chirurgicznego, rehabilitacja ma duże znaczenie w ich redukowaniu. Do metod stosowanych w redukcji bólu neuropatycznego stosuje się:

• kinezyterapię – czyli leczenie poprzez ruch,
• terapię manualną – czyli masaże lecznicze,
• oraz leczenie z zastosowaniem: ciepła, zimna i elektroterapię.

Rehabilitacja neurologiczna ma prowadzić do wzrostu samodzielności Pacjenta, co właściwie sprowadza się do przywrócenia mu dawnej sprawności. Nierzadko jednak uciążliwe objawy, jak właśnie ból, zniechęcają do wszelkich działań. Redukowanie więc przeczulicy, parastezji, zaników mięśni i wszystkich innych wcześniej wymienionych objawów, podnosi komfort życia Pacjenta i wzmacnia jego motywację do leczenia.

Co wspomaga rehabilitacja neurologiczna?

Rehabilitacja neurologiczna to złożone, wielospecjalistyczne postępowanie ukierunkowane na przywracanie lub kompensowanie utraconych funkcji układu nerwowego, tak aby ruch i czucie mogły ponownie wspierać codzienne funkcjonowanie. W praktyce rehabilitację neurologiczną prowadzimy jako proces ciągły, ponieważ układ nerwowy jest nadrzędnym sterownikiem całego ciała i w dużej mierze determinuje sposób pracy mięśni, reakcje równoważne, koordynację oraz planowanie ruchu. Podstawą takiego podejścia jest plastyczność mózgu, czyli zdolność do reorganizacji połączeń nerwowych pod wpływem celowego, powtarzalnego treningu oraz odpowiednio dobranych bodźców terapeutycznych. Z ustawienia terapii wynika także jej czasowość: zaczynamy ją możliwie wcześnie, nawet od pierwszej doby po zdarzeniu, takim jak udar lub uraz, i kontynuujemy w kolejnych etapach, dostosowując cele do aktualnego stanu Pacjenta. Wczesne rozpoczęcie pracy sprzyja utrzymaniu bezpiecznych wzorców ruchu, ograniczaniu wtórnych powikłań i lepszemu wykorzystaniu potencjału adaptacyjnego układu nerwowego.

Źródło: https://www.mp.pl/pacjent/rehabilitacja/rehabilitacja-medyczna/121683,rehabilitacja-neurologiczna

Kiedy rozpocząć rehabilitację neurologiczną?

Im wcześniej, tym lepiej, bo rehabilitacja neurologiczna najlepiej wykorzystuje okno plastyczności mózgu tuż po incydencie. W praktyce planujemy pracę tak, aby pierwsze działania wdrożyć możliwie szybko, także u Pacjentów po udarze mózgu lub po urazach z deficytem ruchu i czucia. Wczesna rehabilitacja neurologiczna ogranicza ryzyko utrwalania nieprawidłowych wzorców, przykurczów oraz wtórnych dolegliwości bólowych, a jednocześnie ułatwia stopniowe odzyskiwanie kontroli motorycznej. Z doświadczenia wiemy, że zwlekanie z rozpoczęciem terapii zawęża możliwości pełniejszego powrotu do sprawności, bo organizm szybciej adaptuje się do kompensacji niż do funkcjonalnego ruchu. Dlatego czas traktujemy jako element planu terapeutycznego, a nie formalność:

• Pierwsza doba: wdrażamy bezpieczne pozycjonowanie, profilaktykę przykurczów i wstępne torowanie reakcji posturalnych.
• Pierwszy tydzień: dobieramy ćwiczenia ukierunkowane na aktywizację osłabionych mięśni, czucie głębokie i kontrolę tułowia.
• Pierwszy miesiąc: rozwijamy trening funkcjonalny, w tym wstawanie, transfery i zadania w łańcuchach kinematycznych.
• Po miesiącu i później: kontynuujemy proces w oparciu o aktualną odpowiedź na bodźce, ale zwykle wymaga to więcej czasu i pracy nad utrwalonymi kompensacjami.

Dla kogo jest przeznaczona rehabilitacja neurologiczna?

Rehabilitacja neurologiczna obejmuje szerokie spektrum wskazań, dlatego dobieramy postępowanie do dominujących deficytów ruchu, czucia i kontroli posturalnej. W praktyce w rehabilitacji neurologicznej najczęściej pracujemy z następującymi grupami pacjentów:

• Pacjenci po udarach mózgu, gdy pojawia się niedowład, zaburzenia koordynacji, równowagi lub spastyczność ograniczająca funkcję.
• Osoby z neuropatiami obwodowymi, u których występują zaburzenia czucia, ból neuropatyczny oraz osłabienie siły mięśniowej.
• Pacjenci z zespołami korzeniowymi, także w przebiegu dyskopatii, gdy dolegliwości bólowe i objawy neurologiczne wpływają na kontrolę ruchu kończyn.
• Osoby po urazach rdzenia kręgowego, wymagające pracy nad stabilizacją tułowia, transferami oraz wzorcami lokomocji w dostępnym zakresie.
• Pacjenci z chorobą Parkinsona, u których dominują bradykinezja, sztywność oraz trudności w inicjacji i płynności chodu.
• Osoby ze stwardnieniem rozsianym, gdy potrzebny jest trening wydolności funkcjonalnej, równowagi i kontroli napięcia mięśniowego.
• Pacjenci z mózgowym porażeniem dziecięcym, u których prowadzimy terapię ukierunkowaną na funkcję, ustawienie kończyn i dobór strategii ruchowych.
• Osoby z porażeniami nerwów obwodowych po urazach, kiedy celem jest przywracanie kontroli motorycznej i reedukacja czucia w zajętym obszarze.
• Pacjenci po zabiegach neurochirurgicznych, gdy konieczna jest stopniowa reedukacja ruchu i powrót do czynności dnia codziennego.

Jak przebiega rehabilitacja neurologiczna w Białymstoku?

Rehabilitację neurologiczną prowadzimy etapowo, ale plan zawsze dopasowujemy do aktualnego stanu Pacjenta, obrazu neurologicznego i tolerancji wysiłku. W praktyce wygląda to tak, że łączymy ćwiczenia ukierunkowane na kontrolę posturalną i czucie z pracą na tkankach, a gdy ból lub ograniczenia ruchu utrudniają aktywację, uzupełniamy terapię elementami terapii manualnej. Taki schemat pozwala bezpiecznie budować obciążanie i przenosić trening na czynności dnia codziennego, w zależności od tego, czy dominują niedowład, spastyczność, ataksja czy deficyty czuciowe. Najczęściej wyróżniamy trzy fazy pracy:

• Faza wczesna: pracujemy w łóżku, wykorzystując pozycjonowanie, mobilizacje i ćwiczenia bierne oraz wspomagane, aby utrzymać zakres ruchu i torować prawidłowe wzorce.
• Faza pośrednia: wprowadzamy pionizację, trening równowagi w siadzie i staniu oraz reedukację chodu z kontrolą ustawienia miednicy i stóp.
• Faza przewlekła: skupiamy się na utrzymaniu i doskonaleniu funkcji poprzez trening funkcjonalny, zadania złożone oraz pracę nad ekonomią ruchu i wytrzymałością.

Na każdym etapie rehabilitacji neurologicznej koordynujemy postępowanie tak, aby cele terapii były spójne z możliwościami Pacjenta i jego realnymi wymaganiami funkcjonalnymi, a rola zespołu terapeutycznego polega na bieżącej modyfikacji obciążeń oraz doborze bodźców w oparciu o obserwację odpowiedzi układu nerwowego.

Metody stosowane w rehabilitacji neurologicznej

W naszym gabinecie rehabilitacja neurologiczna opiera się na łączeniu metod, które wspierają kontrolę ruchu, czucie i tolerancję obciążenia w zależności od obrazu neurologicznego. Dobieramy bodźce tak, aby można je było przenieść na zadania funkcjonalne, a nie tylko wykonywać ruch w warunkach gabinetowych. W praktyce rehabilitację neurologiczną prowadzimy z uwzględnieniem napięcia mięśniowego, selektywności ruchu oraz jakości reakcji posturalnych.

Poniżej przedstawiamy metody, które najczęściej wykorzystujemy w pracy z pacjentami neurologicznymi:

Metody łączymy i ustawiamy w kolejności, która odpowiada aktualnym ograniczeniom i tolerancji wysiłku, a także celom funkcjonalnym. Jeśli potrzebujemy dodatkowego wsparcia czuciowego między sesjami, stosujemy elementy kinesiotapingu jako część planu postępowania, a nie osobny zabieg.

Ile trwa rehabilitacja neurologiczna?

Czas terapii zawsze ustalamy indywidualnie, bo rehabilitacja neurologiczna zależy od rozpoznania, rozległości uszkodzenia i tego, jak organizm reaguje na obciążenie. W lżejszych przypadkach, takich jak niektóre neuropatie obwodowe po ucisku lub przeciążeniu, planujemy pracę zwykle na kilka tygodni, z wyraźnym podziałem na etap przeciwbólowy i etap odbudowy funkcji. Po udarze lub urazie z niedowładem proces bywa dłuższy i często obejmuje kilka miesięcy, ponieważ równolegle prowadzimy trening chodu, kontroli tułowia i funkcji kończyny górnej. W chorobach przewlekłych, m.in. w chorobie Parkinsona czy stwardnieniu rozsianym, rehabilitację neurologiczną traktujemy jako postępowanie długoterminowe, czasem prowadzone przez całe życie, z okresową zmianą celów i intensywności. Dlatego duże znaczenie ma systematyczność oraz kontynuacja ćwiczeń w domu jako uzupełnienie pracy gabinetowej.

Korzyści z rehabilitacji neurologicznej w Signum w Białymstoku

Rehabilitacja neurologiczna ma sens wtedy, gdy przekłada się na konkret w codziennym działaniu, a nie wyłącznie na lepsze wyniki w gabinecie. W naszej pracy opisujemy korzyści wprost, a istotne ustalenia organizacyjne omawiamy już na etapie kontaktu z gabinetem, żeby terapia była spójna z możliwościami i ograniczeniami Pacjenta:

• Poprawa sprawności ruchowej: porządkujemy wzorce ruchu i wzmacniamy kontrolę tułowia oraz kończyn w zadaniach funkcjonalnych.
• Lepsza koordynacja i równowaga: trening reakcji posturalnych ułatwia bezpieczne wstawanie, siad i zmianę kierunku ruchu.
• Redukcja bólu neuropatycznego: łączymy terapię ruchem z technikami na tkankach oraz bodźcami fizykalnymi, aby zmniejszyć nadwrażliwość i dolegliwości.
• Większa samodzielność w czynnościach dnia codziennego: pracujemy nad transferami, chwytem, precyzją ręki i ekonomią ruchu.
• Mniejsze ryzyko powikłań: dbamy o zakres ruchu, profilaktykę przykurczów, przeciążeń kompensacyjnych i wtórnych problemów bólowych.
• Lepsza tolerancja wysiłku: stopniujemy obciążenie tak, by zwiększać wydolność funkcjonalną bez nadmiernego nasilenia objawów.
• Poprawa jakości życia: rehabilitacja neurologiczna porządkuje codzienną aktywność i pozwala stabilniej planować dzień mimo wahań formy.
• Wsparcie psychiczne: jasno ustawione cele i mierzalne kryteria postępu zmniejszają poczucie chaosu i przeciążenia w procesie leczenia.

Najczęściej zadawane pytania o rehabilitację neurologiczną