Kompresjoterapia

Kompresjoterapię stosujemy w poradni Signum w Białymstoku, w profilaktyce i leczeniu stanów przebiegających z obrzękami nóg oraz, co nierzadko jest ze sobą powiązane, w zaburzeniach krążenia żylnego – stąd najczęściej stosujemy ją w leczeniu żylaków. Metoda ta nazywana jest również „uciskiem stopniowanym”, a polega na stopniowanym ucisku nóg: najsilniejszym przy stopie i coraz słabszym ku pachwinie. Należy dodać, że jest ona również częścią kompleksowej opieki stosowanej w leczeniu obrzęków pourazowych.

Cele i zasada działania

Jak wynika z doświadczenia naszej poradni Signum w Białymstoku, ten zabieg zazwyczaj uzupełniamy podczas leczenia o drenaż limfatyczny, co przynosi najlepsze efekty. Natomiast sam opisywany zabieg polega na biernym stosowaniu podkolanówek czy pończoch uciskowych, które zakłada się na chore nogi (najczęściej).

Właściwie dobrana pończocha kompresująca wywiera ucisk na chorą kończynę w sposób, który ułatwia odpłynięcie z niej nagromadzonej chłonki i krwi oraz zastąpienie ich świeżym napływem bogato utlenionych płynów ustrojowych. Sprowadza się to do zapobiegania powikłaniom oraz wystąpieniu zakrzepic żylnych, a także może niwelować już występujące, stwierdzone objawy choroby.

Zalecenia do stosowania ucisku

Kompresjoterapię najczęściej stosujemy:

• podczas wspomagania pooperacyjnego leczenia żylaków,
• w okresie stosowania innych form leczenia żylaków – skleroterapii i laseroterapii,
• w stanach pooperacyjnych podejmowanych z innych powodów, gdy rekonwalescencja przebiega z obrzękami kończyn górnych lub dolnych,
• w obrzękach wynikających z innych przyczyn: zwichnięć, zakrzepicy, obrzęku limfatycznego, w czasie ciąży i innych,
• w profilaktyce chorób żył, szczególnie nóg, wynikających z różnych czynników: genetycznych, zawodowych, związanych z niewielką ilością ruchu na co dzień, otyłością i innych.

Diagnostyka i dobór bandaży, opasek czy pończoch uciskowych to decyzje, które podejmuje fizjoterapeuta, lecz zakładane są one każdego dnia samodzielnie przez Pacjenta, dlatego też warto wskazać pewne zasady ich nakładania oraz doboru.

Dobór odpowiedniej pończochy uciskowej

W kompresjoterapii wykorzystuje się jeden z czterech stopni ucisku:

• 18-21 mmHg – co oznacza łagodny nacisk na chore miejsca, a ma zastosowanie m.in.: u Pacjentów z grupy ryzyka chorób związanych z niewydolnością żylną, przy uczuciu „ciężkości nóg”, w chronicznej tendencji do obrzęków m.in. w obrębie kostek, w początkowym okresie ciąży, w artretyzmie i innych chorobach,
• 23-32 mmHg – o nacisku średnim, stosowanym zwykle w leczeniu żylaków, w zakrzepicy i obrzękach pooperacyjnych oraz pourazowych,
• 34-46 mmHg – głęboki ucisk, zwykle stosowany w silnych, lecz przemijających obrzękach,
• Powyżej 49 mmHg – maksymalny nacisk stosowany w nieodwracalnych obrzękach.

Dobór odpowiedniego ucisku jest ściśle skojarzony z diagnozą i nie zaleca się samodzielnego wybierania jego siły. Ponadto nie wystarczy ocena stanu Pacjenta, bo należy również dokonać odpowiednich pomiarów i dostosować je zarówno do diagnozy, jak i różnic w budowie kończyn oraz prognozowanych oczekiwań i celu terapii.

Nakładanie opasek uciskowych

Nakładanie opasek rządzi się pewnymi zasadami i należy ich przestrzegać. Zakłada się je:

• rano, w pozycji leżącej (po nocnym odpoczynku nóg),
• zawsze od najniższego punktu nogi, zwykle od palców lub kostek,
• od wewnątrz w kierunku zewnętrznym.

W celu prawidłowego zakładania ucisku Pacjent w Signum w Białymstoku zawsze jest odpowiednio instruowany podczas pierwszego nakładania opasek.

Przeciwwskazania do zabiegu

W przypadku pewnych schorzeń, zabieg musi poczekać. Należą do nich:

• zapalenia skóry i mięśni,
• alergie związane z obecnością składników wyrobów uciskowych,
• stany niedokrwienne nóg, m.in. w przebiegu: miażdżycy, zarostowego zapalenia tętnic czy angiopatii cukrzycowej.

Konsultujemy wówczas Pacjenta i określamy możliwy termin rozpoczęcia terapii.

Jak działa kompresjoterapia na organizm?

W naszej praktyce traktujemy ją jako precyzyjne działanie mechaniczne, w którym ucisk zewnętrzny przenosi się na tkanki i naczynia żylne, zmieniając warunki przepływu płynów w kończynie. Uporządkowanie ciśnień w segmencie żylnym zmniejsza nadciśnienie żylne i ułatwia powrót krwi w kierunku serca, a jednocześnie wspiera przesuwanie chłonki, co ma znaczenie w problemach takich jak obrzęki kończyn. Kompresja nie działa w izolacji od ruchu: pompa mięśniowa łydki, uruchamiana w trakcie chodu i pracy stawu skokowego, zwiększa okresowe ciśnienie w żyłach głębokich, a ucisk zewnętrzny kierunkuje ten efekt. Z kolei zastawki żylne, które warunkują jednokierunkowy przepływ, łatwiej domykają się przy mniejszym poszerzeniu światła żyły, dzięki czemu spada ryzyko zastoju. W efekcie wspieramy również mikrokrążenie, bo redukcja obrzęku tkanek poprawia warunki dyfuzji tlenu i metabolitów.

Najważniejsze efekty tego działania, które uwzględniamy w planie zabiegowym, obejmują:

• Poprawę odpływu krwi żylnej przez zmniejszenie średnicy żył i usprawnienie powrotu żylnego.
• Redukcję obrzęków poprzez ułatwienie transportu chłonki i ograniczenie przesięku płynów do tkanek.
• Wsparcie pracy zastawek żylnych dzięki stabilizacji ściany naczynia i ograniczeniu refluksu.
• Poprawę mikrokrążenia wynikającą ze zmniejszenia ciśnienia tkankowego i lepszego odżywienia tkanek.

Rodzaje stosowanych wyrobów uciskowych

W praktyce dobór wyrobu ma dla nas takie samo znaczenie jak sama siła ucisku, bo innego rozwiązania wymaga niewydolność żylna, a innego obrzęk limfatyczny czy stan po zabiegu. Dlatego kompresjoterapię prowadzimy z użyciem różnych typów wyrobów, dopasowując je do lokalizacji dolegliwości, tolerancji skóry oraz tego, czy potrzebna jest stabilizacja, czy większa elastyczność materiału. W naszej ofercie wykorzystujemy następujące rozwiązania:

• Podkolanówki uciskowe – obejmują stopę i podudzie, są wygodne w codziennym stosowaniu, a najczęściej dobieramy je przy dolegliwościach żylnych i obrzękach w okolicy kostki oraz łydki.
• Pończochy uciskowe – sięgają do uda i pozwalają objąć uciskiem także segment podkolanowy oraz udo, dlatego sprawdzają się, gdy dolegliwości lub obrzęk wykraczają powyżej łydki.
• Rajstopy uciskowe – zapewniają kompresję obu kończyn i części miednicy, co wykorzystujemy, gdy zależy nam na równomiernym działaniu w całej kończynie lub gdy objawy dotyczą obu nóg.
• Rękawy i rękawiczki kompresyjne – przeznaczone dla kończyny górnej, stosujemy je przy obrzękach ręki i przedramienia, także w przebiegu terapii pooperacyjnej.
• Bandaże krótkorozciągliwe – dają wysokie ciśnienie robocze przy ruchu i mniejszy ucisk w spoczynku, dlatego wykorzystujemy je, gdy potrzebna jest intensywniejsza kontrola obrzęku i wsparcie pracy pompy mięśniowej.
• Bandaże długorozciągliwe – są bardziej elastyczne i utrzymują wyższe ciśnienie spoczynkowe, co bywa przydatne w sytuacjach wymagających stałej stabilizacji ucisku przy mniejszej aktywności pacjenta.
• Systemy wielowarstwowe – łączą kilka warstw materiałów o różnych parametrach, dzięki czemu stosujemy je w bardziej złożonych obrzękach oraz wtedy, gdy konieczne jest utrzymanie przewidywalnego profilu kompresji na większym odcinku kończyny.

Korzyści dla Pacjenta w Signum w Białymstoku

Kompresjoterapię prowadzimy jako element planu usprawniania, bo przy właściwym doborze ucisku realnie porządkuje ona warunki odpływu żylnego i limfatycznego oraz zmniejsza dolegliwości związane z przewlekłym przeciążeniem tkanek. W praktyce szczególnie dobrze sprawdza się u pacjentów, u których obrzęk utrzymuje się mimo odpoczynku, także w przebiegu obrzęku limfatycznego, gdy liczy się konsekwentna kontrola objętości kończyny. Dobrze zaplanowana kompresjoterapia daje też wsparcie w profilaktyce powikłań naczyniowych i w terapii zmian skórnych związanych z niewydolnością żylną. W naszej ocenie klinicznej korzyści, które najczęściej obserwujemy, obejmują:

• Redukcję obrzęków poprzez ograniczenie przesięku płynów do tkanek i usprawnienie ich odpływu.
• Łagodzenie uczucia ciężkości nóg dzięki zmniejszeniu zastoju żylnego i napięcia tkanek w podudziu.
• Przyspieszenie gojenia owrzodzeń żylnych poprzez poprawę warunków krążeniowych w obrębie goleni i zmniejszenie obrzęku okołorankowego.
• Profilaktykę zakrzepicy przez wspieranie przepływu żylnego i ograniczanie zastojów w kończynie.
• Zmniejszenie bólu i dyskomfortu, gdy dolegliwości wynikają z podwyższonego ciśnienia żylnego oraz rozciągania tkanek przez obrzęk.
• Poprawę jakości życia pacjentów z przewlekłą niewydolnością żylną poprzez większą tolerancję stania i chodzenia oraz lepszą kontrolę objawów w ciągu dnia.

Kompresjoterapia a drenaż limfatyczny – kompleksowe podejście

Kompresjoterapię prowadzimy najczęściej jako element terapii łączonej, bo w obrzękach liczy się nie tylko sam ucisk, ale też przygotowanie tkanek do jego tolerowania. W praktyce wygląda to tak, że najpierw wykonujemy drenaż limfatyczny, aby zmniejszyć napięcie skóry i przesunąć płyny w kierunku dróg odpływu, a dopiero potem utrwalamy ten efekt odpowiednio dobranym wyrobem uciskowym. Tak zaplanowane postępowanie stabilizuje warunki lokalne po drenażu i pomaga utrzymać kontrolę objętości kończyny między wizytami, zwłaszcza przy obrzękach pourazowych, pooperacyjnych oraz w przewlekłej niewydolności żylnej z komponentą limfatyczną. Łączenie obu metod uwzględniamy także wtedy, gdy obrzęk nasila się pod koniec dnia lub towarzyszy mu uczucie rozpierania tkanek, a jednocześnie potrzebna jest przewidywalna, stopniowana kompresja. Całość poprzedzamy konsultacją fizjoterapeutyczną, w której oceniamy wskazania, przeciwwskazania i dobieramy kolejność oraz parametry postępowania.

Jak długo stosować ucisk?

Czas noszenia wyrobów dobieramy do rozpoznania i celu postępowania, bo inaczej planuje się go po procedurach naczyniowych, a inaczej przy przewlekłej niewydolności żylnej. Podczas wizyty omawiamy też praktyczny schemat codziennego noszenia oraz zasady kontroli dopasowania, a szczegóły organizacyjne ustalamy w ramach kontaktu z gabinetem. Istotna jest również regularna wymiana wyrobów, ponieważ materiał stopniowo traci parametry ucisku.

Najczęściej w naszej praktyce przyjmujemy następujące ramy czasowe:

• Po zabiegach chirurgicznych w obrębie żył stosujemy ucisk krótkoterminowo przez kilka dni do kilku tygodni, zgodnie z etapem gojenia i poziomem obrzęku.
• Po skleroterapii zakładamy ucisk na okres kilku dni do kilku tygodni, zależnie od rozległości zmian i reakcji tkanek.
• Przy przewlekłej niewydolności żylnej planujemy ucisk długoterminowo, często jako stały element higieny żylnej w ciągu dnia.
• Codzienne noszenie zwykle obejmuje czas aktywności, a wyrób zdejmujemy na noc, jeśli nie ma innych zaleceń medycznych.
• Wyroby uciskowe wymieniamy regularnie co kilka miesięcy, aby utrzymać przewidywalny profil ucisku i właściwe dopasowanie.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o kompresjoterapię